envelope redakcja@polskiinstalator.com.pl home ul. Wąski Jar 9
02-786 Warszawa





Warsztaty z fotowoltaiki. Dobór inwertera do mocy paneli fotowoltaicznych w zależności od ich usytuowania

Każdy inwestor chce, aby jego instalacja fotowoltaiczna generowała jak największe uzyski energetyczne w ciągu roku. Aby to osiągnąć, konieczny jest odpowiedni dobór inwertera – urządzenia, które bezpośrednio wpływa na optymalną pracę modułów PV. To jedna z kluczowych decyzji przy planowaniu instalacji. Sprawdźmy zatem, na co powinno się zwrócić szczególną uwagę przy jego doborze oraz dlaczego korzystne jest przewymiarowanie mocy modułów PV w stosunku do mocy inwertera.

Więcej…
Scenariusze elektryfikacji ogrzewania w raporcie PORT PC


W najnowszym raporcie PORT PC, w oparciu o niezwykle optymistyczne dane z krajowego rynku pomp ciepła, nakreślono scenariusze elektryfikacji ogrzewania w domach jednorodzinnych w Polsce do 2030 r[...]

Więcej…

Rozwój niskoemisyjnych technologii grzewczych: pompy ciepła


Czy nam się to podoba, czy nie – stoimy u progu rewolucji na rynku technologii grzewczych. Polska branża producentów urządzeń grzewczych może w niej odegrać istotną rolę. Wymaga jednak wsparcia w[...]

Więcej…

Warsztaty z fotowoltaiki. Uzyski energii elektrycznej z instalacji PV w zależności od rejonu Polski i kąta nachylenia paneli


Uzyskanie możliwie jak najbardziej efektywnej pracy paneli fotowoltaicznych jest ściśle związane z ich odpowiednim umiejscowieniem, zapewniającym jak najdłuższy czas padania na panele promieni sł[...]

Więcej…




Połączenia zaprasowywane w instalacjach gazowych. 10 lat Profipress G na polskim rynku

Do 2010 roku, zgodnie z polskim prawem budowlanym, rury miedziane w instalacjach gazowych mogły być łączone tylko lutem twardym. Firma Viega długo zabiegała o zmianę w tym zakresie, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom wykonawców i inwestorów.

Więcej…
Elektroniczne stacje mieszkaniowe – nowoczesne technologie w instalacjach grzewczych


Otaczają nas nowoczesne rozwiązania technologiczne. Dziś doświadczam tego jak nigdy wcześniej – bo z ich pomocą bez większych przeszkód realizuję standardowe obowiązki zawodowe w zupełnie nowych [...]

Więcej…

Kogeneracja: podstawowe prawa, opłacalność i zdrowy rozsądek


Rozpoczynamy krótki cykl poświęcony technologii kogeneracyjnej. To wciąż nowość na naszym rynku, do której podchodzi się z dużym zainteresowaniem, a zarazem – ze względu na koszty inwestycyjne – [...]

Więcej…

Kompaktowe rozwiązanie do instalacji grzewczych


W naszym zabieganym świecie jednym z najcenniejszych dóbr jest CZAS. Na realne oszczędności czasu pozwala najnowsze, kompaktowe rozwiązanie firmy Caleffi Hydronic Solutions, przeznaczone dla inst[...]

Więcej…




Jak zadbać o komfort rekuperacji w domu jednorodzinnym? Rekuperator do mieszkania - system kanałów powietrznych Vasco EasyFlow

Istotny wzrost popularności wentylacji mechanicznej z rekuperacją w domach jednorodzinnych w Polsce pokazał, że pilnie potrzeba rozwiązań uwzględniających specyfikę takich zastosowań. Firma Vasco przygotowała w tym zakresie specjalną ofertę. Składają się na nią rekuperatory nowej generacji DX oraz system kanałów powietrznych EasyFlow, idealnie dopasowane do montażu i pracy w warunkach domowych. Ale to nie wszystko! Ofertę produktową, w której zawiera się rekuperator do mieszkania, dopełnia program 6-letniej gwarancji Vasco Silent Ventilation, obejmujący profesjonalne doradztwo przy doborze elementów systemu, jego montaż i opiekę serwisową. Do współpracy w ramach programu firma zaprasza instalatorów systemów wentylacyjnych.

Więcej…
Jak zadbać o komfort rekuperacji w domu jednorodzinnym? Rekuperatory nowej generacji Vasco DX


Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła jest coraz częściej stosowana w domach jednorodzinnych i niewątpliwie w najbliższych latach tendencja ta będzie się wzmacniać. To efekt rosnących wymagań[...]

Więcej…

Komfort i swoboda projektowania – system stropów termoaktywnych od Uponor


Niewidoczny i bezgłośnie działający system stropów chłodząco-grzewczych Uponor TABS jest odpowiedzią na potrzeby rynkowe zrównoważonego budownictwa.

Więcej…

Urządzenia HVAC na wodę lodową w 3 wymiarach


Zwykle klimatyzacja kojarzy się z urządzeniami wiszącymi na ścianie i wiejącymi zimnym powietrzem. Nie gwarantują one komfortu, często powodując nierównomierny rozkład temperatury w pomieszczeniu[...]

Więcej…

Preizolowane rury Ecoflex – elastyczne rozwiązanie od Uponor

Bezproblemowy i sprawny transport czynnika wewnątrz i na zewnątrz budynków jest kluczowy dla nowoczesnych inwestycji nastawionych na wysoką efektywność, komfort użytkowania oraz bezpieczeństwo.

Więcej…
Ochrona przeciwpożarowa – systemy pompowe na wirażu Stanowisko Stowarzyszenia Producentów Systemów Pompowych ws. zmian w przepisach


Wprowadzenie obowiązku wystawiania krajowej oceny i weryfikacji stałości i właściwości użytkowych dla pomp do instalacji wodociągowych przeciwpożarowych – zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Inwes[...]

Więcej…

Bez słabych punktów – Uni Pipe PLUS od Uponor


Stworzona w technologii SACP wielowarstwowa rura Uni Pipe PLUS jest nie tylko uniwersalna, ale także wygodna w zastosowaniu dzięki zwiększonej elastyczności i plastyczności. Jednorodna, wytłaczan[...]

Więcej…

Gwint – i wszystko jasne!


„Jasny gwint!” – to powszechne, choć niesprawiedliwe, powiedzenie o znaczeniu negatywnym, w którym głównym bohaterem jest gwint, świadczy jednak o popularności użytecznego wynalazku z IV w p.n.e.[...]

Więcej…

6aPoza spełnieniem wymagań prawnych, dotyczących rozrzedzenia powietrza i zmniejszenia stężenia zanieczyszczeń oraz wymagań lub oczekiwań użytkowników w zakresie zdrowego i czystego powietrza, właściwa wymiana powietrza nie decyduje o spełnieniu wszystkich wymagań związanych z szeroko rozumianym komfortem środowiskowym. Zgodnie z informacjami zamieszczonymi w normie PN-EN 15251 [12], na klimat wewnętrzny pomieszczeń składają się:


  • jakość powietrza wewnętrznego,
  • komfort cieplny,
  • komfort akustyczny,
  • komfort wizualny.

Podstawowe definicje

W oparciu o zapisy zamieszczone głównie w normie [5], poniżej przedstawiono podstawowe definicje dotyczące wentylacji mechanicznej.


Wentylacja pomieszczenia [5] – planowy nawiew i usuwanie powietrza z obsługiwanego pomieszczenia.

Więcej informacji dotyczących wentylacji dostarcza definicja zapisana w wycofanej normie PN-B-01411:1999 [10], według której wentylacja pomieszczenia to wymiana powietrza w pomieszczeniu lub w jego części, mająca na celu usunięcie powietrza zużytego i zanieczyszczonego i wprowadzanie powietrza zewnętrznego.

Termin ten nie dotyczy uzdatniania powietrza w wyniku jego ogrzania, ochłodzenia, nawilżanie czy osuszenia.

Jeżeli wraz z wymianą powietrza będzie realizowany któryś z podstawowych procesów uzdatniania powietrza, będziemy mieli do czynienia z np.:

– kształtowaniem temperatury powietrza wewnętrznego, czyli wentylacją z chłodzeniem lub ogrzewaniem,

– kształtowaniem wilgotności powietrza, czyli wentylacją z nawilżaniem lub osuszaniem,

– klimatyzacją, czyli kształtowaniem wszystkich parametrów powietrza.

 

Klimatyzacja jest formą uzdatniania powietrza charakteryzującą się utrzymywaniem na odpowiednim poziomie temperatury, wilgotności, wymiany powietrza i jego czystości. Jeśli nie kontroluje się dowolnego z tych parametrów (z wyjątkiem wymiany powietrza) to system ten określa się jako klimatyzacja częściowa [5].

Ze względu na cel działania klimatyzacji mamy do czynienia z klimatyzacją komfortu (samopoczucie i zdrowie ludzi), nazywaną też bytową oraz technologiczną (przemysłową).

Nawiewnik powietrza według [5] to uzbrojony otwór, przez który powietrze dopływa do obsługiwanego pomieszczenia, a jego konstrukcja ma zapewnić utrzymanie określonych warunków komfortu w zakresie temperatury, prędkości, wilgotności i poziomu dźwięku w strefie przybywania ludzi.

Wywiewnik powietrza – urządzenie, przez które powietrze opuszcza obsługiwane pomieszczenie.

 

Przez rozdział powietrza [5] rozumiane jest rozprowadzenie powietrza w pomieszczeniu w sposób zapewniający określone warunki, takie jak: wielkość wymiany powietrza, ciśnienie, czystość, temperaturę, wilgotność, prędkość powietrza i poziom dźwięku, w określonej strefie tego pomieszczenia, osiągane zazwyczaj za pomocą nawiewników i wywiewników, które tworzą wspólnie granice między obsługiwanym pomieszczeniem i systemem rozprowadzenia powietrza

 

Uzdatnianie powietrza – proces, podczas którego następuje zmiana stanu powietrza w zakresie takich jego parametrów, jak: temperatura, zawartość wilgoci, stężenie pyłu, liczba bakterii, stężenie gazów i par [5].

 

Klasyfikacja systemów wentylacji

Systemy wentylacji można sklasyfikować biorąc pod uwagę:

– rodzaj energii wprawiającej powietrze w ruch,

– przeznaczenie instalacji (komfortowa, przemysłowa),

– ciągłość pracy instalacji (działanie ciągłe i okresowe),

– sposób organizacji wymiany powietrza w pomieszczeniu,

– zapewnienie różnicy ciśnienia powietrza z otoczeniem,

– udział powietrza zewnętrznego,

– stały lub zmienny strumień powietrza,

– prędkość transportu powietrza,

– stopień uzdatnienia powietrza.

Zasady klasyfikacji systemów wentylacji

Poniżej zostały szerzej omówione niektóre z wymienionych klasyfikacji systemów wentylacji.

Mechanizm wprawiający powietrze w ruch

Mechanizmem sprawczym wywołującym przepływ powietrza z jednego obszaru do drugiego jest występująca między nimi różnica ciśnienia. Przy podziale systemów zależnie od rodzaju energii wprawiającej powietrza w ruch uwzględnia się przyczynę zróżnicowania ciśnienia, zarówno w przestrzeni budynku, jak i między wnętrzem budynku a otoczeniem zewnętrznym. Czynnikami powodującymi to zjawisko są w przypadku:

– wentylacji naturalnej:

            - różnica temperatury powietrza (wypór termiczny),

            - oddziaływanie wiatru na bryłę budynku

– wentylacji mechanicznej:

            - zamierzona konwersja dostarczonej energii elektrycznej realizowana w wentylatorach lub, rzadko już, energii dynamicznej płynu w urządzeniach strumieniowych.

Poza tymi dwoma rodzajami wentylacji projektowana i stosowana jest także wentylacja hybrydowa. Zgodnie z definicją, przedstawioną przez IEA – International Energy Agency, wentylacja hybrydowa jest dwuwariantowym systemem wentylacji (do wywołania przepływu powietrza wykorzystuje się zarówno siły naturalne, jak i siły wytworzone przez konwersję energii elektrycznej w wentylatorach) sterowanym w taki sposób, aby w trakcie utrzymywania akceptowalnego poziomu jakości powietrza oraz właściwego mikroklimatu w pomieszczeniach minimalizować zużycie energii. Wtedy gdy naturalny ciąg kominowy jest wystarczający lub gdy warunki zewnętrzne są dobre i odpowiednia siła wiatru wytwarza odpowiedni ciąg, instalacja hybrydowa działa jako wentylacja naturalna, natomiast gdy warunki dla zaistnienia wentylacji grawitacyjnej są niewystarczające – pracuje jako wentylacja mechaniczna (wymuszona przez wentylator).

W zależności od sposobu wymiany powietrza wentylację mechaniczną możemy podzielić na:

– ogólną, czyli z równomierną wymianą powietrza w całym pomieszczeniu (lub wentylowanym obszarze),

– miejscową, przeciwdziałającą zanieczyszczeniu powietrza w miejscu ich wydzielania.

Do wentylacji miejscowej zaliczają się takie systemy i urządzenia jak:

odciągi miejscowe – służące do usuwania zanieczyszczeń bezpośrednio w miejscu ich powstawania,

nawiewy miejscowe – stosowane do wytwarzania w określonym miejscu warunków odmiennych od tych, które panują w całym pomieszczeniu,

kurtyny powietrzne – do ochrony pomieszczeń przed przenikaniem zimnego powietrza zewnętrznego (w okresie zimy) bądź gorącego (w okresie lata) przez często otwierane bramy i drzwi wejściowe w budynkach przemysłowych lub użyteczności publicznej.

Sposób organizacji wymiany powietrza w pomieszczeniu

Biorąc pod uwagę rozwiązanie doprowadzenia i odprowadzenie powietrza z wentylowanych pomieszczeń, rozróżnia się trzy rodzaje wentylacji mechanicznej [2]:

– wentylacja mechaniczna nawiewana – powietrze jest doprowadzane do pomieszczenia, powstaje w nim nadciśnienie; wypływ powietrza z pomieszczenia na zewnątrz lub do sąsiednich jest realizowany przez nieszczelności, specjalne otwory lub kanały wentylacji grawitacyjnej (system bardzo rzadko stosowany),

– wentylacja mechaniczna wywiewna – mechaniczne usuwanie powietrza z pomieszczenia;, dzięki wytworzonemu w pomieszczeniu podciśnieniu do pomieszczenia przez nieszczelności lub specjalne otwory nawiewne dopływa powietrze z zewnątrz lub z sąsiednich pomieszczeń, można ją stosować w pomieszczeniach o niewielkich wymaganiach dotyczących krotności wymiany powietrza (np. budynki mieszkalne, szatnie, ustępy), zimą zasysanie zimnego powietrza zewnętrznego może powodować nadmierne wychłodzenie pomieszczenia i dodatkowe straty ciepła,

– wentylacja mechaniczna nawiewno-wywiewna – połączenie obu wymienionych powyżej rozwiązań, pozwala kształtować klimat w pomieszczeniu wpływając na rozkład temperatury i kierunek oraz prędkość przepływu powietrza przez pomieszczenie; przy jej pomocy w pomieszczeniu można, zależnie od potrzeb, zrealizować wentylację nadciśnieniową lub podciśnieniową. Powietrze w budynku jest rozprowadzane za pomocą sieci przewodów wentylacyjnych: nawiewnych i wywiewnych. Poprzez nawiewniki (ścienne, sufitowe, podłogowe lub stojące na podłodze) dopływa do wentylowanego pomieszczenia, a za pomocą wywiewników jest z niego odprowadzane.

 

Wentylację mechaniczną wywiewną lub nawiewno-wywiewną należy stosować w budynkach wysokich i wysokościowych oraz w innych budynkach, w których zapewnienie odpowiedniej jakości środowiska wewnętrznego nie jest możliwe za pomocą wentylacji grawitacyjnej. W pozostałych budynkach może być stosowana wentylacja grawitacyjna (§148. 1 [15]). W pomieszczeniu, w którym jest zastosowana wentylacja mechaniczna lub klimatyzacja, nie można stosować wentylacji grawitacyjnej. Wymaganie to nie dotyczy pomieszczeń z urządzeniami klimatyzacyjnymi niepobierającymi powietrza zewnętrznego (§148. 21 [15]).

 

Zapewnienie różnicy ciśnienia powietrza z otoczeniem

Ze względu na zdolność do zapewnienia różnicy ciśnienia powietrza z otoczeniem wentylacja może by wykonana jako:

1. Instalacja zbilansowana

            Vn = Vw

2. Instalacja nadciśnieniowa

            Vn > Vw

3. Instalacja podciśnieniowa

            Vn < Vw

gdzie:

Vn – strumień objętości powietrza wentylacyjnego nawiewanego, m3/h

Vw – strumień objętości powietrza wentylacyjnego wywiewanego, m3/h


Wentylacja nadciśnieniowa występuje wtedy, gdy nawiewany strumień powietrza wentylacyjnego jest większy (np. o 10-20%) od strumienia powietrza usuwanego. Jest to ochrona pomieszczenia przed dopływem do pomieszczenia powietrza z otoczenia. Odwrotna sytuacja jest w przypadku wentylacji podciśnieniowej. Podciśnienie wytworzone w pomieszczeniu powoduje „zasysanie” powietrza przez nieszczelności do wnętrza pomieszczenia, co ogranicza rozprzestrzenianie się np. zanieczyszczonego powietrza z zakładów przemysłowych do pomieszczeń sąsiednich lub do środowiska zewnętrznego.

Klasyfikacja ze względu na udział powietrza zewnętrznego

1. Wentylacja z powietrzem zewnętrznym,

2. Wentylacja z powietrzem zewnętrznym i obiegowym (z recyrkulacją).

W pierwszym przypadku całkowity strumień powietrza wentylacyjnego jest dostarczany wyłącznie z zewnątrz, w drugim – jest sumą dwóch strumieni powietrza: zewnętrznego (przynajmniej w ilości higienicznej) i części powietrza usuwanego z pomieszczenia oraz zawracanego do systemu nawiewnego (powietrza obiegowego lub recyrkulacyjnego).

Zasady stosowania recyrkulacji powietrza

Na mocy rozporządzenia [14] wymagane jest stosowanie w instalacjach wentylacji mechanicznej ogólnej nawiewno-wywiewnej lub klimatyzacji komfortowej o wydajności 2000 m3/h i większej, urządzenia do odzyskiwania ciepła z powietrza wywiewanego o skuteczności co najmniej 50% lub recyrkulacji powietrza, wtedy gdy jest ona dopuszczalna (§151.1). Wymagań tych można nie stosować w przypadku instalacji używanych krócej niż przez 1000 godzin w roku.

Stosując recyrkulację powietrza, należy stosować układy regulacji umożliwiające w korzystnych warunkach pogodowych zwiększanie udziału powietrza zewnętrznego do 100% (§151.5). Przepisu z ustępu 5 nie stosuje się w przypadkach, gdy zwiększanie strumienia powietrza wentylacyjnego uniemożliwiałoby dotrzymanie poziomu czystości powietrza wymaganego przez względy technologiczne.

W przypadku zastosowania recyrkulacji strumień powietrza zewnętrznego nie może być mniejszy niż wynika to z wymagań higienicznych, jednocześnie nie może być mniejszy niż 10% powietrza nawiewanego. Dla wentylacji technologicznej zastosowanie odzysku ciepła powinno wynikać z uwarunkowań technologicznych i rachunku ekonomicznego.

Recyrkulację powietrza można stosować wówczas, gdy przeznaczenie wentylowanych pomieszczeń nie wiąże się z występowaniem bakterii chorobotwórczych, z emisją substancji szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych zapachów, przy zachowaniu wymagań §149 ust. 1 oraz wymagań dotyczących ochrony przeciwpożarowej. W budynku opieki zdrowotnej recyrkulacja powietrza może być stosowana tylko za zgodą i na warunkach określonych przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego (§151 [15]).

Jednakowy lub zmienny w czasie pracy instalacji strumień powietrza wentylacyjnego:

1. Systemy ze stałym strumieniem powietrza CAV (constant air volume),

2. Systemy ze zmiennym strumieniem powietrza VAV (variable air volume).

Prędkość transportu powietrza:

– instalacje z małą prędkością powietrza w przewodach:

  1. okomfortowe 3-7 (8) m/s,
  2. oprzemysłowe 10-12 m/s,

– instalacje ze średnią prędkością powietrza w przewodach:

    • komfortowe i przemysłowe 10-16 m/s,

– instalacje z dużą prędkością powietrza w przewodach:

    • komfortowe i przemysłowe 32-35 m/s (lata 50.).

Można mówić także o instalacjach o małym, średnim i dużym ciśnieniu powietrza w przewodach.

Klasyfikacja ze względu na rodzaj przepływu powietrza przez wentylowane pomieszczenie:

– przepływ mieszający

– przepływ wyporowy

– przepływ laminarny

 


 

 

Obliczeniowe parametry powietrza


Powietrze zewnętrzne

Obliczeniowe parametry powietrza zewnętrznego dla wentylacji i klimatyzacji zamieszczone są w normie PN-76/B-03420 [7] i przedstawione w zależności od strefy klimatycznej, w której znajduje się rozpatrywana miejscowość (w lecie – dwie strefy, w zimie pięć stref klimatycznych; mapa Polski z podziałem na strefy znajduje się w [7]).



Powietrze wewnętrzne

W pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi, wentylowanych w sposób mechaniczny lub klimatyzowanych, wartości temperatury, wilgotności względnej i prędkości ruchu powietrza w pomieszczeniach należy przyjmować do obliczeń zgodnie z Polską Normą dotyczącą parametrów obliczeniowych powietrza wewnętrznego (§149.4 [15]).W stosowanej obecnie normie PN-78/B-03421 [8] zapisane są następujące wartości obliczeniowej temperatury powietrza wewnętrznego dla wentylacji mechanicznej:

  • bez chłodzenia w lecie, w zależności od zysków ciepła jawnego odniesionych do 1 m2 powierzchni podłogi pomieszczenia lub strefy roboczej wynoszących:

–   poniżej 50 W/m2: tz+ 3 K

– powyżej 50 W/m2: tz+ 5 K

gdzie: tz – temperatura powietrza zewnętrznego,

 

  • z chłodzeniem w lecie, w zależności od aktywności fizycznej ludzi:

– małej (wydatek energetyczny do 200 W): 23-26°C– średniej (wydatek energetyczny 200-300 W):20-23°C

– dużej (wydatek energetyczny powyżej300 W): 18-21°C

 

  • z ogrzewaniem w zimie, w zależności od aktywności fizycznej ludzi:

– małej (wydatek energetyczny do 200 W): 20-22°C

– średniej (wydatek energetyczny 200-300 W):18-20°C

– dużej (wydatek energetyczny powyżej300 W): 15-18°C


7 
Natomiast wartości wilgotności względnej dla wentylacji mechanicznej (bez urządzeń do nawilżania i osuszania powietrza) podane są w [8] jako wartości dopuszczalne i wynoszą, zależnie od okresu obliczeniowego:

  • dla lata: 70%,
  • dla zimy: 30%.

 


Inną normą, w której podane są parametry powietrza wewnętrznego jest norma PN-EN 15251:2012 [12]. W normie tej podano, jak ustala się wejściowe parametry środowiska wewnętrznego do projektowania systemów w budynku i obliczania charakterystyki energetycznej. Zalecane wartości spełniają warunki komfortu cieplnego opisane wskaźnikami komfortu PMV (przewidywana średnia ocena komfortu cieplnego) i PPD (przewidywany odsetek osób niezadowolonych z warunków cieplnych) [7]. Odniesione są do rodzaju pomieszczenia i wydatku energetycznego ludzi przebywających i pracujących w danym pomieszczeniu oraz w danych warunkach cieplnych (w jednostce met) oraz do rodzaju odzieży, podanej jako współczynnik izolacyjności cieplnej odzieży (w jednostce clo). Przykładowe wielkości temperatury powietrza zamieszczono w tabeli 1. Pozostałe parametry powietrza w analogiczny sposób są zamieszczone w [12].Zamieszczone w tabeli 1 kategorie pomieszczenia oznaczają [12]:

  • I – wysoki poziom oczekiwań, wartości rekomendowane dla pomieszczenia dla osób szczególnie wrażliwych i delikatnych o specjalnych wymaganiach (niepełnosprawni, chorzy, osoby w podeszłym wieku oraz dzieci),
  • II – normalny poziom oczekiwań, wartości rekomendowane dla budynków nowych i modernizowane,
  • III – akceptowany, umiarkowany poziom oczekiwań, wartości mogą być stosowane dla budynków istniejących.

 


Anna Charkowska

Ciąg dalszy artykułu w PI 2/2013


 

pi